IVA топ элементтері IVA топ бейметалдары C пен Si IVA топ металдары Ge, Sn, Pb Металлоидтерге жатады Кремний мен германий (жартылай өткізгіштер) Электрондық конфигурациясы негізгі күйде ns!np! қозған күйде ns"np# Тотығу дəрежелері [-4, 0, +2, +4] – C, Si (бейметалдар) [0, +2, +4] – Ge, Sn, Pb (металдар) Көміртектің аллотропиялық түрөзгерістері (жай заттары): 1) Карбин: sp гибридтелген 2) Графит: • sp! гибридтелген, жұмсақ зат • атомдық кристалдық тор • электрөткізгіш 3) Алмаз: • sp# гибридтелген, ең қатты зат • атомдық кристалдық тор • электр тогын өткізбейді (оқшаулағыш) 4) Фуллерен C$%,C’%, C() – футбол добына ұқсас Көміртек өз бетінде газдарды жəне сұйықтарды сіңіреді – адсорбциялайды. CO + H! қоспасы − синтез газ| су газы CO! − құрғақ мұз (өрт сөндіру (жануды қолдамайды) CaCO# − кальцит| әктас| мәрмәр| бор| арагонит|ізбестас CaCO# ∙ MgCO# − доломит (CuOH)!CO# − малахит Кремний: Зертханада металлмен алынуы: SiO! + 2Mg = 2MgO + Si 3SiO! + 4Al = 2Al!O# + 3Si Өндірісте көмірмен: SiO! + 2C = 2CO + Si • Металдық жылтыры бар • Таралуы бойынша №2 орында (оттектен кейін) • sp# гибридтелген, қатты зат • Атомдық кристалдық торлы, алмазға ұқсас • Аморфты жəне кристалдық аллотропиялары бар • Жартылай өткізгіш (процессор өндіріс) Аса таза кремнийді алу 𝑆𝑖𝐶𝑙) + 2𝑍𝑛 = 𝑆𝑖(аса таза) + 2𝑍𝑛𝐶𝑙! Кремний тетрахлориді мен мырыш Комптьютер бөлшектерін жасайтын кремний алу үшін 2𝑆𝑖𝑂 = 𝑆𝑖𝑂! + 𝑆𝑖 Шыны бетіне сурет салу 𝑆𝑖𝑂! + 4𝐻𝐹 = 𝑆𝑖𝐹) + 2𝐻!𝑂 Кремний қосылыстары 𝑆𝑖 − электроника жартылай өткізгіш 𝑆𝑖, 𝐴𝑙 − силумин 𝑆𝑖𝑂! − құм|кремнезем| кварц| тау хрусталі|яшма|аметист 𝑆𝑖𝐶 − карборунд| кремний карбиді 𝐻!𝑆𝑖𝑂# − метакремний қышқылы 𝐻)𝑆𝑖𝑂) − ортокремний қышқылы 𝑁𝑎!𝑆𝑖𝑂#, 𝐾!𝑆𝑖𝑂# − сұйық шыны 𝑁𝑎!𝑂 ∙ 𝐶𝑎𝑂 ∙ 6𝑆𝑖𝑂! − кәдімгі шыны 𝐾!𝑂 ∙ 𝐶𝑎𝑂 ∙ 6𝑆𝑖𝑂! − химиялық шыны (қиын балқиды) 𝐾!𝑂 ∙ 𝑃𝑏𝑂 ∙ 6𝑆𝑖𝑂! − хрусталь шыны Pb – рентген (𝛾) сəуле өткізбейді Басқа қосылыстар 𝐶𝑢!станнин| қалайы колчеданы 𝑃𝑏𝑆 − галенит| қорғасын жылтыры 𝑃𝑏𝑆 купоросы| Көміртек пен кремнийдің тотықсыздандырғыш қасиеттері: 𝑆𝑖𝐶 − қиын балқитын, қаттылығы алмазға жақын атомдық кристалдық торлы 1. Оттекпен қыздыру 2𝐶 + 𝑂!(аз) = 2𝐶𝑂 ↑иіс газы 2𝑆𝑖 + 𝑂!(аз) = 2𝑆𝑖𝑂монооксид 𝐶 + 𝑂!(артық) = 𝐶𝑂! ↑. 𝑆𝑖 + 𝑂!(артық) = 𝑆𝑖𝑂!(диоксид) 2. Күкіртпен дисульфид түзуі: 𝐶 + 2𝑆 = 𝐶𝑆! 𝑆𝑖 + 2𝑆 = 𝑆𝑖𝑆! 3. Кварц құмы мен коксты 2000℃ қыздыру арқылы қаттылығы алмазға ұқсас карборунд алу: 𝑆𝑖𝑂! + 3𝐶 = 𝑆𝑖𝐶карборунд + 2𝐶𝑂 ↑иіс газы
IVA топ элементтері
IVA топ бейметалдары C пен Si
IVA топ металдары Ge, Sn, Pb
Металлоидтерге жатады Кремний мен германий (жартылай өткізгіштер)
Электрондық конфигурациясы негізгі күйде ns!np! қозған күйде ns"np#
Тотығу дəрежелері [-4, 0, +2, +4] – C, Si (бейметалдар)
[0, +2, +4] – Ge, Sn, Pb (металдар)
Көміртектің аллотропиялық түрөзгерістері (жай заттары):
1) Карбин: sp гибридтелген 2) Графит:
• sp! гибридтелген, жұмсақ зат
• атомдық кристалдық тор
• электрөткізгіш 3) Алмаз:
• sp# гибридтелген, ең қатты зат
• атомдық кристалдық тор
• электр тогын өткізбейді (оқшаулағыш)
4) Фуллерен C$%,C’%, C() – футбол добына ұқсас
Көміртек өз бетінде газдарды жəне сұйықтарды сіңіреді – адсорбциялайды.
CO + H! қоспасы − синтез газ| су газы
CO! − құрғақ мұз (өрт сөндіру (жануды қолдамайды)
CaCO# − кальцит| әктас| мәрмәр| бор| арагонит|ізбестас
CaCO# ∙ MgCO# − доломит
(CuOH)!CO# − малахит
Кремний:
Зертханада металлмен алынуы:
SiO! + 2Mg = 2MgO + Si
3SiO! + 4Al = 2Al!O# + 3Si
Өндірісте көмірмен:
SiO! + 2C = 2CO + Si • Металдық жылтыры бар
• Таралуы бойынша №2 орында (оттектен кейін)
• sp# гибридтелген, қатты зат
• Атомдық кристалдық торлы, алмазға ұқсас
• Аморфты жəне кристалдық аллотропиялары бар
• Жартылай өткізгіш (процессор өндіріс)
Аса таза кремнийді алу 𝑆𝑖𝐶𝑙) + 2𝑍𝑛 = 𝑆𝑖(аса таза) + 2𝑍𝑛𝐶𝑙!
Кремний тетрахлориді мен мырыш
Комптьютер бөлшектерін жасайтын кремний алу үшін 2𝑆𝑖𝑂 = 𝑆𝑖𝑂! + 𝑆𝑖
Шыны бетіне сурет салу 𝑆𝑖𝑂! + 4𝐻𝐹 = 𝑆𝑖𝐹) + 2𝐻!𝑂
Кремний қосылыстары 𝑆𝑖 − электроника жартылай өткізгіш
𝑆𝑖, 𝐴𝑙 − силумин
𝑆𝑖𝑂! − құм|кремнезем| кварц| тау хрусталі|яшма|аметист
𝑆𝑖𝐶 − карборунд| кремний карбиді
𝐻!𝑆𝑖𝑂# − метакремний қышқылы
𝐻)𝑆𝑖𝑂) − ортокремний қышқылы
𝑁𝑎!𝑆𝑖𝑂#, 𝐾!𝑆𝑖𝑂# − сұйық шыны
𝑁𝑎!𝑂 ∙ 𝐶𝑎𝑂 ∙ 6𝑆𝑖𝑂! − кәдімгі шыны
𝐾!𝑂 ∙ 𝐶𝑎𝑂 ∙ 6𝑆𝑖𝑂! − химиялық шыны (қиын балқиды)
𝐾!𝑂 ∙ 𝑃𝑏𝑂 ∙ 6𝑆𝑖𝑂! − хрусталь шыны Pb – рентген (𝛾) сəуле өткізбейді
Басқа қосылыстар 𝐶𝑢!станнин| қалайы колчеданы
𝑃𝑏𝑆 − галенит| қорғасын жылтыры
𝑃𝑏𝑆 купоросы|
Көміртек пен кремнийдің тотықсыздандырғыш қасиеттері:
𝑆𝑖𝐶 − қиын балқитын, қаттылығы алмазға жақын атомдық кристалдық торлы
1. Оттекпен қыздыру
2𝐶 + 𝑂!(аз) = 2𝐶𝑂 ↑иіс газы
2𝑆𝑖 + 𝑂!(аз) = 2𝑆𝑖𝑂монооксид 𝐶 + 𝑂!(артық) = 𝐶𝑂! ↑.
𝑆𝑖 + 𝑂!(артық) = 𝑆𝑖𝑂!(диоксид) 2. Күкіртпен дисульфид түзуі:
𝐶 + 2𝑆 = 𝐶𝑆!
𝑆𝑖 + 2𝑆 = 𝑆𝑖𝑆!
3. Кварц құмы мен коксты 2000℃ қыздыру арқылы қаттылығы алмазға ұқсас карборунд алу:
𝑆𝑖𝑂! + 3𝐶 = 𝑆𝑖𝐶карборунд + 2𝐶𝑂 ↑иіс газы
Created using ChatSlide
IVA тобының құрылымы мен заңдылықтары, көміртек пен кремнийдің бейметалдық қасиеттері, металдар Sn мен Pb-ның қолданылуы, тотықсыздану реакциялары, сондай-ақ көміртек, кремний оксидтерінің қасиеттері мен қолданылуы туралы ақпарат береді. Көміртек аллотроптары, кремнийдің атомдық торы, және Sn, Pb оксидтерінің электронды қасиеттері зерттеледі.